როგორ დაიშალა „აიაქსის“…

🚨 როგორ დაიშალა „აიაქსის“ ლეგენდარული გუნდი, რომელმაც 1995 წელს ჩემპიონთა ლიგა მოიგო.

1995 წლის მაისის თბილ ღამეს, ვენაში, „აიაქსის“ საოცრად ახალგაზრდულმა გუნდმა ევროპული ფეხბურთის მწვერვალი დაიპყრო. როდესაც 85-ე წუთზე მოედანზე შეცვლაზე შემოსულმა 18 წლის პატრიკ კლუივერტმა სებასტიანო როსის კარი აიღო და „მილანი“ დაამარცხა, ყველას ეგონა, რომ ახალი დინასტია იბადებოდა. კლუბის სახელგანთქმული აკადემიის, „დე ტუკომსტის“ ნოყიერ ნიადაგზე აღმოცენებული და ლუი ვან გაალის უზადო ტაქტიკური ხედვით მართული ეს გუნდი ახალგაზრდულ შემართებასა და ვეტერანების — ფრანკ რაიკაარდისა და დენი ბლინდის გამოცდილებას იდეალურად აერთიანებდა. თუმცა, თასის აღმართვის წამიდანვე, თანამედროვე ეპოქის ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი საფეხბურთო პროექტის დასასრულისკენ ათვლა დაიწყო. ვენაში მოპოვებული ტრიუმფი ახალი იმპერიის დასაწყისი კი არა, იმ კოლექტივის დიდებული მწვერვალი აღმოჩნდა, რომელიც მალე ფეხბურთის შეცვლილმა ეკონომიკამ ნაწილ-ნაწილ დაშალა.

პირველი ბზარები ევროპული ტრიუმფისთანავე გაჩნდა. 1995 წლის ზაფხულში კლარენს ზეედორფმა, ახალგაზრდა ნახევარმცველმა, რომელიც თავის ასაკთან შედარებით საოცრად მომწიფებულ თამაშს აჩვენებდა, კარიერა სერია ა-ში, „სამპდორიაში“ გააგრძელა. ამავდროულად, ლეგენდარულმა ფრანკ რაიკაარდმა კარიერის დასასრულებლად იდეალური მომენტი შეარჩია და მოედანს დიდების მწვერვალზე მყოფი დაემშვიდობა. რაიკაარდის ლიდერული თვისებებისა და ზეედორფის დინამიკის დაკარგვა მძიმე დარტყმა იყო, თუმცა ვან გაალის გუნდი მაინც ძლიერ ძალად რჩებოდა — 1996 წელს მათ ზედიზედ მეორედ მიაღწიეს ჩემპიონთა ლიგის ფინალს, სადაც „იუვენტუსთან“ პენალტების სერიაში დამარცხდნენ. მაგრამ მოედნის მიღმა ცვლილებების ქარი ქროდა და 1995 წლის დეკემბრის სასამართლო გადაწყვეტილებამ მალე დააჩქარა კლუბის ტრანსფორმაცია ევროპული გრანდიდან კონტინენტის უმდიდრესი ლიგების საწვრთნელ ბაზად.

1995 წლის ბოლოს მიღებულმა „ბოსმანის წესმა“ ევროპული ფეხბურთის რუკა სრულიად შეცვალა და ამის დამანგრეველი ეფექტი ყველაზე მწვავედ სწორედ „აიაქსმა“ იგრძნო. 1996 წლის ზაფხულში ფეხბურთელების გადინება სერიოზულ ფაზაში შევიდა. დაცვისა და ნახევარდაცვის ორმა ბურჯმა, მიხაელ რეიზიგერმა და ედგარ დავიდსმა, ახლად მოპოვებული თავისუფლებით ისარგებლეს და „მილანთან“ კონტრაქტები თავისუფალი აგენტის სტატუსით გააფორმეს. განსაკუთრებით მტკივნეული იყო დავიდსის წასვლა — მებრძოლი ნახევარმცველის, რომელსაც ვან გაალმა „პიტბული“ შეარქვა. იმავე ზაფხულს ნიგერიელი თავდამსხმელი ნვანკვო კანუ „ინტერში“ გადავიდა, ხოლო ელეგანტური გარემარბი ფინიდი ჯორჯი ესპანურ „ბეტისს“ შეუერთდა. ადეკვატური ფინანსური კომპენსაციის გარეშე ამდენი საკვანძო ფეხბურთელის დაკარგვამ გუნდის სათუთი ბალანსი დაარღვია. შედეგები მძიმე აღმოჩნდა — ერთ წელიწადში კლუბმა 1997-98 წლების სეზონის ჩემპიონთა ლიგის საგზურიც კი ვერ მოიპოვა.

გუნდის დასუსტება ამით არ დასრულებულა. 1997 წლის ზაფხულში სწრაფი გარემარბი მარკ ოვერმარსი, რომელიც თავისი ფეთქებადი სისწრაფით შიშის ზარს სცემდა ევროპულ დაცვის ხაზებს, არსენ ვენგერის „არსენალში“ გაიყიდა. მალევე, ვენის ფინალის გმირი პატრიკ კლუივერტიც თავისუფალი აგენტის სტატუსით „მილანში“ გადავიდა და იტალიაში თავის ყოფილ თანაგუნდელებს შეუერთდა. ამსტერდამული აკადემიის აღზრდილი, უდიდესი ნიჭის მქონე თავდამსხმელის, კლუივერტის წასვლა „პოსტ-ბოსმანის“ ეპოქის მკაცრი რეალობის სიმბოლოდ იქცა. „აიაქსს“ კვლავ შეეძლო მსოფლიო დონის ტალანტების აღზრდა, მაგრამ მათი შენარჩუნება აღარ ძალუძდა, როდესაც საქმეში იტალიის, ესპანეთისა და ინგლისის გრანდები ერთვებოდნენ.

1998 წლისთვის სამწვრთნელო შტაბიც შეიცვალა — ლუი ვან გაალი „ბარსელონაში“ გადავიდა. კატალონიური კლუბი 1995 წლის გუნდის ნარჩენების თავშესაფრად იქცა. ხანგრძლივი და დაძაბული სახელშეკრულებო დავის შემდეგ, რამაც ნათლად აჩვენა თანამედროვე ფეხბურთელების გავლენა, ტყუპმა ძმებმა, ფრენკ და რონალდ დე ბურებმა, საბოლოოდ მოახერხეს ესპანეთში გადასვლა და ყოფილ მწვრთნელთან გაერთიანება. მათი წასვლით გაწყდა ბოლო კავშირი იმ ადგილობრივ ბირთვთან, რომელიც ჩემპიონთა ლიგის მომგები გუნდის დაცვისა და ნახევარდაცვის ხერხემალს წარმოადგენდა.

გუნდის დაშლის ფინალური აქტი 1999 წელს შედგა, რაც ეპოქის დასასრულს ნიშნავდა. დენი ბლინდმა, კაპიტანმა, რომელმაც ვენაში თასი აღმართა და ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში დაცვის საიმედო ბურჯი იყო, კარიერის დასრულება გამოაცხადა. იმავე სატრანსფერო ფანჯრის დროს, ედვინ ვან დერ სარმა, ნოვატორმა მეკარემ, რომელმაც თავისი თამაშით ამ პოზიციის გაგება შეცვალა, კონტრაქტი „იუვენტუსთან“ გააფორმა. მიგრაციის დასასრულებლად კი იარი ლიტმანენი, ფინელი პლეიმეიკერი და გუნდის საუკეთესო ბომბარდირი ოქროს ხანაში, „ბარსელონაში“ მყოფ ნიდერლანდურ დესანტს შეუერთდა. სულ რაღაც ოთხ წელიწადში, ვენის იმ ჯადოსნური ღამის სასტარტო თერთმეტეულიდან ყველა ფეხბურთელმა ან კარიერა დაასრულა, ან ევროპის სხვადასხვა კლუბში გაიფანტა.

ამ დაცემის ტრაგედიას ისიც აძლიერებდა, რომ „აიაქსს“ ახალი გუნდის მშენებლობა უჭირდა. ზოგიერთი ტრანსფერით მიღებული სოლიდური თანხის მიუხედავად, უფასოდ წასული ფეხბურთელების გამო კლუბის სატრანსფერო სტრატეგიას აკადემიაზე დაფუძნებული წლების თანმიმდევრულობა აკლდა. 33 წლის მიქაელ ლაუდრუპის შეძენა, რომელიც კარიერის მიწურულს მივიდა გუნდში და მხოლოდ ერთი სეზონის შემდეგ დაასრულა კარიერა, ნათლად აჩვენებდა, რომ სატრანსფერო პოლიტიკამ გეზი დაკარგა. ოთხმოცდაათიანი წლების დასაწყისის მომთმენი, სტრუქტურირებული ხედვა ქაოტურმა შესყიდვებმა ჩაანაცვლა და კლუბს გაუჭირდა ბალანსის პოვნა ახალგაზრდების დაწინაურებასა და გამოცდილი ფეხბურთელების შეძენას შორის.

საბოლოო ჯამში, 1995 წლის „აიაქსის“ დაშლა თანამედროვე საკლუბო ფეხბურთის ისტორიაში ერთ-ერთ უდიდეს გარდამტეხ მომენტად რჩება. ეს იყო ევროპის ბოლო ჩემპიონი, რომელიც ძირითადად ადგილობრივ იდენტობაზე, საერთო ტაქტიკურ განათლებასა და კოლექტიურ ჰარმონიაზე იყო აგებული და არა უზარმაზარ ფინანსურ ძალაზე. ამ შემადგენლობის სწრაფმა გაფანტვამ არა მხოლოდ დიდი გუნდის დასასრული მონიშნა, არამედ ახალი საფეხბურთო წესრიგის დამყარება გვამცნო, სადაც აკადემიის რომანტიზმს ყოველთვის მოუწევს სატრანსფერო ბაზრის დაუნდობელ ძალასთან ბრძოლა.