ჰარალდ შუმახერი „დორტმუნდის…

🚨 🧤 ჰარალდ შუმახერი „დორტმუნდის ბორუსიას“ მაისურით — ეს არის კადრი, რომელიც ქარიშხლიანი კარიერის მიწურულს ასახავს. ეს გახლავთ მოკლე, თუმცა სიმბოლური ფინალი ადამიანისა, რომლის კარში დგომაც ერთ დროს გერმანული ფეხბურთის დომინაციასა და სკანდალებთან ასოცირდებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი სახელი „კოლნის“ თეთრ-წითელ ფორმასთან იდენტიფიცირდება, „დორტმუნდის“ ყვითელ მაისურში გამოჩენა ხაზს უსვამს მის ხანგრძლივ კარიერასა და იმ დიდ პატივისცემას, რაც პიკის გადასვლის შემდეგაც შეინარჩუნა. ჰარალდ შუმახერი, რომელსაც საფეხბურთო სამყარო „ტონის“ სახელით იცნობდა, ნახევარზომების კაცი არასდროს ყოფილა. თავდამსხმელის ფეხებში ვარდებოდა თუ საფეხბურთო ელიტას უპირისპირდებოდა, ყოველთვის შეუპოვარი და უხეში ხასიათით გამოირჩეოდა, რამაც იგი ეროვნულ გმირადაც აქცია და კრიტიკის მთავარ სამიზნედაც.

ჰარალდ ანტონ შუმახერი 1954 წლის 6 მარტს, დიურენში დაიბადა. იგი ომისშემდგომ, აღდგენის პროცესში მყოფ დასავლეთ გერმანიაში გაიზარდა. ფეხბურთი საუკეთესო ასპარეზი აღმოჩნდა ბიჭისთვის, რომელიც ფიზიკური ძალისხმევითა და გამარჯვების დაუოკებელი ჟინით გამოირჩეოდა. მან გზა ადგილობრივ კლუბ „შვარც-ვაის დიურენში“ დაიწყო, სადაც თავისი რეფლექსებითა და უშიშარი ხასიათით დიდი პოტენციალი გამოავლინა. მას მეტსახელად „ტონი“ შეარქვეს — 1954 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული გერმანიის ნაკრების ლეგენდარული მეკარის, ტონი ტურეკის პატივსაცემად. ეს სახელი უკვე ადრეული ასაკიდანვე მიუთითებდა მის მიმართ არსებულ დიდ მოლოდინზე. მოზარდობისას მას ისეთი მანიაკალური კონცენტრაცია ახასიათებდა, რამაც შემდგომში მთელი მისი პროფესიული კარიერა განსაზღვრა.

1972 წელს შუმახერმა გარდამტეხი ნაბიჯი გადადგა და „კოლნში“ გადავიდა. თავდაპირველად გერჰარდ ველცის დუბლიორი იყო და მოთმინებით ელოდა შანსს, ოსტატობას კი გამოცდილი მეკარეების ჩრდილში ხვეწდა. მისი გაბრწყინება 1970-იანი წლების შუა პერიოდში მოხდა, როდესაც გუნდის შეუცვლელი პირველი ნომერი გახდა. ლეგენდარული მწვრთნელის, ჰენეს ვაისვაილერის ხელმძღვანელობით, შუმახერი გუნდის მთავარი საყრდენი გახდა. იმ პერიოდში „კოლნი“ ბუნდესლიგის გრანდს წარმოადგენდა და მის ღირსებას ისეთი ვარსკვლავები იცავდნენ, როგორებიც ვოლფგანგ ოვერატი და ჰაინც ფლოე იყვნენ.

1977-78 წლების სეზონი შუმახერის საკლუბო კარიერის მწვერვალია. „კოლნმა“ დუბლი შეასრულა — ბუნდესლიგა და გერმანიის თასი მოიგო. ჩემპიონატის ფინალი ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დრამატული აღმოჩნდა: „კოლნმა“ „მიუნხენგლადბახის ბორუსიას“ ბურთების უკეთესი სხვაობით აჯობა. შუმახერის სტაბილურობა ამ წარმატების ქვაკუთხედი გახდა — მან სეზონის ყველა მატჩი შეუცვლელად ითამაშა. იგი მცველებისგან სრულყოფილებას ითხოვდა, მუდმივად ყვიროდა და დაცვის ხაზს მრისხანედ ხელმძღვანელობდა. შუმახერი უბრალოდ მეკარე კი არა, ნამდვილი სარდალი იყო.

1970-იანი წლების ბოლოსა და 1980-იანების დასაწყისში შუმახერმა სახელი გაითქვა თავისი მკაცრი და რევოლუციური სავარჯიშო მეთოდებით. იგი ფიზიკურ მომზადებაში ნამდვილი პიონერი იყო — კერძო მწვრთნელებთან მუშაობდა, ტანვარჯიშსა და რეაქციის სავარჯიშოებს უთმობდა დროს, რაც იმ პერიოდისთვის ძალიან პროგრესული გახლდათ. ასეთი მიდგომის წყალობით იგი იშვიათად შავდებოდა და ყოველთვის საუკეთესო ფორმაში იმყოფებოდა. 1977 და 1978 წლებში მან „კოლნს“ გერმანიის თასის მოგებაში დაეხმარა, 1983 წელს კი ეს ტიტული მესამედ აღმართა. ამ დროისთვის იგი უკვე კლუბის ნამდვილ ხატად და ქალაქ კოლნის სიმბოლოდ იქცა.

დასავლეთ გერმანიის ეროვნულ ნაკრებში მისი დამკვიდრება ტრაგედიამ დააჩქარა. 1979 წელს ზებ მაიერი ავტოკატასტროფაში მოყვა, რის გამოც კარიერის დასრულება მოუწია. შუმახერმა მისი ადგილი საოცარი სიმშვიდით დაიკავა. მისი დებიუტი 1979 წლის ბოლოს, ისლანდიასთან მატჩში შედგა, 1980 წლის ევროპის ჩემპიონატზე კი უკვე ძირითადი შემადგენლობის წევრი გახლდათ. ასე დაიწყო მისი 7-წლიანი ეპოქა ეროვნულ გუნდში, რომლის განმავლობაშიც ფეხბურთის ისტორიაში უმნიშვნელოვანეს მატჩებში მიიღო მონაწილეობა.

1980 წლის ტურნირი გერმანელთა ტრიუმფით დასრულდა. ბერნდ შუსტერის ბრწყინვალე თამაშისა და ჰორსტ ჰრუბეშის გოლების წყალობით, დასავლეთ გერმანიამ ფინალში ბელგია 2:1 დაამარცხა. შუმახერი ნამდვილი აღმოჩენა გახლდათ — მისმა დაჯერებულმა თამაშმა გუნდს შეტევაში თავისუფლად მოქმედების საშუალება მისცა. 26 წლის ასაკში იგი უკვე ევროპის ერთ-ერთ საუკეთესო მეკარედ ითვლებოდა და მაიერისა და ტურეკის ღირსეულ მემკვიდრედ მიიჩნეოდა. ფინალში დაჯერებული თამაშის შემდეგ შუმახერი სამშობლოში ევროპის ჩემპიონის რანგში დაბრუნდა.

1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატმა შუმახერის იმიჯი სამუდამოდ შეცვალა. თითქოს მან გუნდი ფინალამდე მიიყვანა, თუმცა სევილიაში, საფრანგეთის წინააღმდეგ გამართული ნახევარფინალი მის კარიერაში ყველაზე სკანდალურ ეპიზოდად იქცა. 57-ე წუთზე შუმახერი ჰაერში შეეჯახა ფრანგ ფეხბურთელს, პატრიკ ბატისტონს. ბატისტონმა გონება დაკარგა, კბილები ჩაემტვრა და ხერხემალი დაუზიანდა. მოედანზე შუმახერის ცივსისხლიანმა რეაქციამ — როდესაც იგი წელზე ხელშემოდგმული ელოდებოდა ექიმების გამოჩენას — საერთაშორისო საზოგადოების უდიდესი რისხვა გამოიწვია. მსაჯს ჯარიმაც კი არ დაუნიშნავს, რაც მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე სადავო გადაწყვეტილებად რჩება.

მიუხედავად სკანდალისა, შუმახერის სპორტული ოსტატობა იმ მატჩში უმაღლესი დონის იყო. ძირითადი და დამატებითი დრო 3:3 დასრულდა, პენალტების სერიაში კი შუმახერმა დიდდიე სიქსისა და მაქსიმ ბოსისის დარტყმები მოიგერია და გერმანია ფინალში გაიყვანა. ამის მიუხედავად, მას „სევილიელი ყასბის“ იარლიყი მიეკერა და საფრანგეთში ჩატარებულ გამოკითხვაში ყველაზე არაპოპულარულ ადამიანად დასახელდა. მოგვიანებით მან ბატისტონს ბოდიში მოუხადა და ისინი შერიგდნენ, თუმცა ამ ინციდენტმა ნათლად გამოაჩინა შუმახერის პრინციპი — „გამარჯვება ნებისმიერ ფასად“. ფინალში დასავლეთ გერმანია იტალიასთან 1:3 დამარცხდა.

ოთხი წლის შემდეგ, მექსიკის 1986 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე, შუმახერი კვლავ შეუცვლელი მეკარე და რამდენიმე მატჩში გუნდის კაპიტანიც გახლდათ. მან უდიდესი როლი ითამაშა ნაკრების კიდევ ერთ ფინალში გასვლაში — განსაკუთრებით მეოთხედფინალში, მასპინძელ მექსიკასთან პენალტების სერიაში, სადაც ორი დარტყმა მოიგერია და გერმანიას 4:1 გამარჯვება მოუტანა. არგენტინასთან ფინალში, ჩაწოდებისას დაშვებული შეცდომის გამო, ხოსე ლუის ბრაუნმა ანგარიში გახსნა, თუმცა შუმახერი მაინც ტურნირის ერთ-ერთ საუკეთესო მოთამაშედ დარჩა. გერმანია 2:3 დამარცხდა და შუმახერი მეორედ გახდა მსოფლიო ვიცე-ჩემპიონი.

1987 წელს შუმახერის კარიერა გერმანიაში მკვეთრად შეიცვალა — მან ავტობიოგრაფიული წიგნი „სასტვენი“ („ანპფიფი“) გამოაქვეყნა. წიგნში მან გასახდელის დაუწერელი კანონები დაარღვია: ისაუბრა დოპინგის (კერძოდ, ეფედრინის) მასობრივ გამოყენებაზე, აზარტულ თამაშებსა და ნაკრების შიდა კონფლიქტებზე. მან ასევე გააკრიტიკა თანაგუნდელების ცხოვრების წესი და ვარჯიშის მეთოდები, ხოლო ნაკრების შეკრებებს არაპროფესიონალური და მოსაწყენი გარემო უწოდა. საფეხბურთო სამყაროს რეაქციამაც არ დააყოვნა.

წიგნის გამოცემას კატასტროფული შედეგები მოჰყვა. 15-წლიანი თანამშრომლობისა და ბუნდესლიგაში ჩატარებული 422 მატჩის შემდეგ, „კოლნმა“ მას კონტრაქტი ნდობის დაკარგვის გამო გაუწყვიტა. ნაკრების მწვრთნელმა, ფრანც ბეკენბაუერმა კი იგი გუნდიდან მოკვეთა და შუმახერის სანაკრებო კარიერა 76 მატჩზე დასრულდა. ლიგაში, სადაც ათწლეულზე მეტხანს დომინირებდა, შუმახერი გარიყული აღმოჩნდა. კაცი, რომელიც გერმანული სამეკარეო სკოლის სახეს წარმოადგენდა, პერსონა ნონ გრატად იქცა — მის პირდაპირობას ბევრმა ღალატი უწოდა.

მშობლიური კლუბიდან წასვლის შემდეგ, შუმახერმა 1987-88 წლების სეზონში „შალკე 04-ში“ ითამაშა. ეს რთული წელი გამოდგა — გუნდი მეორე დივიზიონში დაქვეითდა. გერმანული მედიისგან და სკანდალური წიგნისგან შორს, მან ახალი გამოწვევა თურქეთში იპოვა და 1988 წელს „ფენერბაჰჩეში“ გადავიდა. სტამბოლში მან ნამდვილი რენესანსი განიცადა. შუმახერი გუნდის კაპიტანი გახდა, 1989 წელს ჩემპიონობაც მოიპოვა და გულშემატკივრების საყვარელ ფეხბურთელად იქცა. თურქმა ქომაგებმა მისი ფეთქებადი ხასიათი შეიყვარეს და იგი დღემდე „ფენერბაჰჩეს“ ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე პატივსაცემ ფიგურად რჩება.

1991 წელს იგი გერმანიაში დაბრუნდა და მიუნხენის „ბაიერნში“ ითამაშა, სადაც ძირითადი მეკარის, რაიმონდ აუმანის ტრავმის გამო მოუწია ასპარეზობა. ბავარიელთა რიგებში 8 მატჩის ჩატარების შემდეგ, მან სამწვრთნელო კარიერა დაიწყო. 1995 წელს იგი „დორტმუნდის ბორუსიას“ შეუერთდა, სადაც ოტმარ ჰიტცფელდის შტაბში მეკარეების მწვრთნელად მუშაობდა. სწორედ აქ მოხდა მისი მოულოდნელი და სიმბოლური დაბრუნება მოედანზე.

1995-96 წლების სეზონის ბოლო ტურში, „ფრაიბურგის“ წინააღმდეგ, როდესაც „დორტმუნდს“ ჩემპიონობა უკვე განაღდებული ჰქონდა, ჰიტცფელდმა 42 წლის შუმახერი მოედანზე შეცვლაზე შეიყვანა. 88-ე წუთზე მან ვოლფგანგ დე ბერი შეცვალა. ეს იყო მისი ერთადერთი მატჩი „დორტმუნდში“ — ორწუთიანი ეპიზოდი, რომლითაც იმ დროისთვის ბუნდესლიგის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ასაკოვანი მოთამაშე გახდა. ეს იყო ემოციური დამშვიდობება ფეხბურთელისთვის, რომელმაც კარიერა მოედანზე, ჩემპიონის რანგში დაასრულა.

შუმახერის სათამაშო სტილი ფიზიკური აგრესიითა და მეკარე-ლიბეროს რევოლუციური ფუნქციით ხასიათდებოდა. მას არ ეშინოდა კარის დატოვების და ხშირად დამატებითი მცველის როლს ასრულებდა. უმაღლესი დონის რეფლექსებთან ერთად, მას რკინის ნებისყოფა გამოარჩევდა. იგი საოცარი დატვირთვით ვარჯიშობდა, რათა მოედანზე ფიზიკურად საუკეთესო ყოფილიყო. გარდა ამისა, იგი ცნობილი იყო ბურთის ხელით შორს და ზუსტად ტყორცნით, რაც იმ ეპოქაში იშვიათი ოსტატობა გახლდათ.

მის ტიტულებს შორის არის 1980 წლის ევროპის ჩემპიონობა, ბუნდესლიგის ტიტული და გერმანიის სამი თასი „კოლნთან“ ერთად, ბუნდესლიგის კიდევ ერთი ოქრო „დორტმუნდში“ და თურქეთის ჩემპიონობა. იგი ორჯერ, 1984 და 1986 წლებში დასახელდა გერმანიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად, რაც მეკარისთვის იშვიათი აღიარებაა. ეს ინდივიდუალური ჯილდოები ხაზს უსვამს მის უმაღლეს ოსტატობასა და სტაბილურობას.

მოედნის მიღმა შუმახერის მემკვიდრეობა წინააღმდეგობრივია. იგი გერმანიის ისტორიაში ერთ-ერთ საუკეთესო მეკარედ რჩება, თუმცა ასევე ახსოვთ კაცი, რომლის პირდაპირობასაც კარიერა შეეწირა. მოგვიანებით იგი „კოლნს“ ადმინისტრაციულ პოსტზე დაუბრუნდა და 2012-2019 წლებში ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. ამ პერიოდში იგი კლუბის სტაბილიზაციაზე მუშაობდა, თუმცა მმართველობაშიც ყოველთვის საკუთარ პოზიციას ღიად გამოხატავდა.

პირად ცხოვრებაში შუმახერი ყოველთვის დისციპლინირებული იყო. პირველი ქორწინებიდან ორი შვილი ჰყავს და გერმანულ სპორტულ მედიაში ექსპერტად და კომენტატორად ხშირად ჩნდება. იგი სევილიის ინციდენტსა და თავის წიგნზე ხშირად საუბრობს — გულწრფელად წუხს მიყენებული ტკივილის გამო, თუმცა საკუთარ პრინციპებსა და პროფესიულ პატიოსნებას მუდამ იცავს. მას არასდროს უცდია ყველასთვის მოსწონებოდა თავი, იგი მხოლოდ საუკეთესოობაზე ოცნებობდა.

ჰარალდ შუმახერი წინააღმდეგობრივი პიროვნება გახლდათ: გმირი „კოლნისა“ და „ფენერბაჰჩეს“ ქომაგებისთვის, უარყოფითი პერსონაჟი ფრანგებისთვის და შეუპოვარი პროფესიონალი თანაგუნდელებისთვის. „კოლნის“ თეთრ მაისურში თუ „დორტმუნდის“ ყვითელ ფორმაში, იგი მოედანზე ყოველთვის დაუოკებელი ენერგიით გამოდიოდა. იგი უბრალოდ მეკარე არ ყოფილა — შუმახერი საკუთარი ხასიათის სიმტკიცით მართავდა თამაშს და საფეხბურთო ისტორიაში თავისი წარუშლელი კვალი დატოვა.