დღეს ფეხბურთის მეფე, პელე 86…

🚨👑 დღეს ფეხბურთის მეფე, პელე 86 წლის გახდებოდა!

ბრაზილიელი ლეგენდა 1940 წელს ტრეს-კორასოესში დაიბადა. ედსონ არანტეს დუ ნასიმენტუს ისტორია მინას-ჟერაისის შტატში დაიწყო — მშობლებმა მას სახელი ამერიკელი გამომგონებლის, თომას ედისონის პატივსაცემად დაარქვეს. პატარა ედსონი ღარიბ, მაგრამ ფეხბურთით სავსე ოჯახში იზრდებოდა. მამამისი, ჟოან რამოს დუ ნასიმენტუ, იგივე „დონდინიო“, ნიჭიერი თავდამსხმელი იყო, რომელსაც კარიერა მუხლის მძიმე ტრავმამ ნაადრევად დაასრულებინა. სწორედ ამ მოკრძალებული გარემოდან დაიწყო გზა, რომელმაც სპორტის საზღვრები სამუდამოდ შეცვალა და ბრაზილიელი ბიჭი გლობალურ ხატად აქცია.

მალე ოჯახი ბაურუში გადავიდა. მომავალმა „მეფემ“ ბურთთან ურთიერთობა სწორედ აქ ისწავლა — ხშირად ფეხშიშველი თამაშობდა ქუჩაში ნაჭრებით გამოტენილი წინდით ან თოკით შეკრული გრეიპფრუტით. ასე ჩამოუყალიბდა ის ბალანსი და ტექნიკა, რომლითაც მოგვიანებით მსოფლიო აღაფრთოვანა. მეტსახელი „პელე“ სწორედ ამ ქუჩის თამაშების დროს გაჩნდა — ამბობენ, რომ ეს მამამისის თანაგუნდელი მეკარის, ბილეს სახელის არასწორი წარმოთქმის შედეგი იყო. თავიდან ედსონს ეს მეტსახელი სძულდა და საკუთარ სახელს ჩხუბითაც კი იცავდა, თუმცა მალე ეს ორი მარცვალი პლანეტის ყველაზე ცნობილ სიტყვად იქცა.

მისი ცხოვრება ვალდემარ დე ბრიტომ შეცვალა. ყოფილმა ფეხბურთელმა მასში ზებუნებრივი ნიჭი დაინახა და 15 წლის ბიჭი „სანტოსში“ მიიყვანა. დე ბრიტო კლუბის ხელმძღვანელობას დაჰპირდა, რომ ეს ბიჭი მსოფლიოში საუკეთესო გახდებოდა. პელეს პროფესიონალური დებიუტი 1956 წლის 7 სექტემბერს შედგა. 16 წლის ასაკში ის უკვე პაულისტას ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი იყო, რამაც ნაკრების მწვრთნელები აიძულა, მისთვის ყურადღება მიექციათ.

მსოფლიომ ეს ფენომენი 1958 წლის მუნდიალზე, შვედეთში გაიცნო. 17 წლის გამხდარმა ბიჭმა ტრავმის გამო პირველი მატჩები გამოტოვა, თუმცა გარინჩასთან ერთად მოედანზე გამოჩენისთანავე ისტორიის წერა დაიწყო: გამარჯვების გოლი უელსთან, ჰეთ-თრიკი საფრანგეთთან და დუბლი ფინალში მასპინძლების წინააღმდეგ. ფინალში გატანილი მისი მეორე გოლი — მცველისთვის თავზე გადაგდებული ბურთი და ზუსტი დარტყმა — ახალი ეპოქის დასაწყისი იყო. მეკარე ჟილმარის მხარზე ატირებული მოზარდის კადრი სპორტის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ემოციურ ფოტოდ დარჩა.

მსოფლიო ჩემპიონის რანგში დაბრუნებული პელე „სანტოსის“ მთავარი ვარსკვლავი გახდა. ლულას ხელმძღვანელობით, პეპესთან, ზიტოსთან და კოუტინიოსთან ერთად, მან კლუბს 1962 და 1963 წლებში ლიბერტადორესის თასი მოაგებინა. ამას მოჰყვა საკონტინენტთაშორისო თასზე გამარჯვებები ევროპულ გრანდებთან. 1962 წელს პელემ ეუსებიოს „ბენფიკას“ ლისაბონში ჰეთ-თრიკი შეუსრულა, მომდევნო წელს კი „მილანი“ დაამარცხა. ბრაზილიის მთავრობამ პელე „ეროვნულ საგანძურად“ გამოაცხადა, რათა მისი ევროპულ კლუბებში ტრანსფერი თავიდან აეცილებინა.

საკლუბო წარმატების ფონზე, მომდევნო მუნდიალები ფიზიკურად მძიმე გამოდგა. 1962 წელს ჩილეში მან ტრავმა მიიღო და ტურნირს გვერდიდან უყურებდა, როგორ დაიცვა ბრაზილიამ ტიტული გარინჩას წინამძღოლობით. 1966 წელს ინგლისში კი მეტოქეები მასზე ნამდვილ ნადირობას აწყობდნენ — ბულგარელი და პორტუგალიელი მცველების უხეშობის გამო პელემ ტურნირი ნაადრევად დატოვა. იმედგაცრუება იმდენად დიდი იყო, რომ მან ნაკრებიდან წასვლაც კი დააპირა.

1960-იანი წლების ბოლოს პელე ისტორიულ ნიშნულს მიუახლოვდა. 1969 წლის 19 ნოემბერს „მარაკანაზე“ „ვასკო და გამასთან“ მატჩისას მან კარიერაში მე-1000 გოლი გაიტანა. პენალტის შესრულებამდე სტადიონი გაირინდა, გოლის შემდეგ კი მოედანზე გულშემატკივრები და ფოტოგრაფები შეიჭრნენ. პელემ ეს მიღწევა ბრაზილიელ ღარიბ ბავშვებს მიუძღვნა და განათლების მნიშვნელობაზე ისაუბრა.

1970 წლის მუნდიალი მექსიკაში მისი კარიერის კულმინაცია იყო. პელე სათავეში ჩაუდგა გუნდს, რომელსაც ბევრი ისტორიაში საუკეთესოდ მიიჩნევს. ტოსტაოსთან, ჟაირზინიოსთან, რიველინოსთან და ჟერსონთან ერთად მან ნამდვილი საფეხბურთო ორკესტრი შექმნა. ფინალში იტალიასთან გატანილი თავური გოლი და კარლოს ალბერტოსთვის გაკეთებული საგოლე პასი მისი გენიალურობის დასტური იყო.

პელე სრულყოფილი ფეხბურთელი იყო. მიუხედავად საშუალო სიმაღლისა, მას ფანტასტიკური ნახტომი ჰქონდა. ორივე ფეხით თანაბარი სიძლიერითა და სიზუსტით არტყამდა. მისი დრიბლინგი არა მხოლოდ ეფექტური, არამედ რაციონალურიც იყო. ის იყო „ჟინგას“ (Ginga) — ბრაზილიური სულისკვეთების განსახიერება მოედანზე.

1975 წელს პელემ „ნიუ-იორკ კოსმოსთან“ გააფორმა კონტრაქტი, რამაც ჩრდილოეთ ამერიკაში ფეხბურთის მიმართ ინტერესი მკვეთრად გაზარდა. მისი წყალობით აშშ-ში ისეთი ვარსკვლავები ჩავიდნენ, როგორებიც ფრანც ბეკენბაუერი და კარლოს ალბერტო იყვნენ. 1977 წელს გამოსამშვიდობებელი მატჩის დროს წვიმა წამოვიდა და ითქვა, რომ „ცაც კი ტიროდა, რადგან მეფე მოედანს ტოვებდა“.

ფეხბურთის შემდეგ პელე მშვიდობისა და სპორტის ელჩი გახდა. 1995 წელს ის ბრაზილიის სპორტის მინისტრი იყო და მნიშვნელოვანი რეფორმები გაატარა. მუშაობდა იუნესკოსა და გაეროში ბავშვთა უფლებების დასაცავად. მიუხედავად უდიდესი ავტორიტეტისა, მისი პირადი ცხოვრება და პოლიტიკური აქტივობა ხშირად ხდებოდა კრიტიკის საგანი, თუმცა მისი სტატუსი, როგორც ეროვნული სიმბოლოსი, ხელშეუხებელი დარჩა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ჯანმრთელობის პრობლემებს ებრძოდა, თუმცა ოპტიმიზმს არ კარგავდა და სოციალურ ქსელებში ბრაზილიის ნაკრებს 2022 წლის მუნდიალზეც ამხნევებდა.

ფეხბურთის მეფე 2022 წლის 29 დეკემბერს, 82 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ის ერთადერთი ფეხბურთელია, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატი სამჯერ მოიგო. პელემ ფეხბურთი ხელოვნებად აქცია და დაამტკიცა, რომ ეს თამაში სილამაზისა და საყოველთაო სიხარულის წყაროა. მან არამხოლოდ ითამაშა ფეხბურთი, არამედ შექმნა მისი ისტორია მომავალი თაობებისთვის.