baskebi da saqartvelo

4 6
ავატარი
Gaucho
#1
qartvelebisa da baskebis natesaobis problema didi xania ainteresebs mecnierebas, qartvel sazogadoebriobas da aramxolod mat.baskebis istoria, rogorc sxva zogierti patara xalxis istoriaa - es aris dampyroblebis winaamgdeg ganuwyveteli brdzolis istoria,tavisuflebisa da damoukideblobistvis mebrdzoli xalxis istoria. tumca ,,dznelia daiweros am eris sashinao da sagareo istoria, radgan ar arsebobs arc erti dzveli dokumenti mis shesaxeb’’(r.galopi)
baskebi tavis tavs uwodebdnen evskaldunaks (euskaldunak), rac sityvasityvit nishnavs : ,,baskurad molaparake xalxi“. baskur enas ewodeba evskara (euskara). baskebi dziritadad cxovroben espanetshi, safrangetshi da latinur amerikashi. baskebs espanetshi ukaviat shemdegi provenciebi: biskaia (mtavari qalaqi bilbao), gipuskoa (mtavari qalaqi san_sebastiani), alava (mtavari qalaqi_vitoria), navara (mtavari qalaqi_pamplona). safrangetshi baskebit dasaxlebuli raionebia:
laburi, suli, qvemo navara.
latinur amerikashi baskebi dasaxlebulni arian montevideosa da argentinashi, sadac mat gaxsnili aqvt presa da tavisi erovnuli organizaciebi.
,,baskebi evropis udzvelesi xalxia.isini binadrobdnen pireneebshi gacilebit ufro adrindel xanashi, vidre iq evropelebi damkvidrdnebodnen. dges baskebi dasavletshi warmoadgenen ertadert udzveles toms, romelic ar aris evropelta modgmisa, baskuri ena ert-erti araindoevropuli tipis udzvelesi enaa evropashi. baskebs echirat farto teritoria pireneis naxevarkundzulze (rasac mowmobs am mxaris toponimika), magram istoriul warsulshi isini sheaviwroves da miuval mtebshi moamwyvdies.
romaelebma ver moaxerxes baskebis gadagvareba, mashin rodesac romanizacias ver ascdnen danarcheni iberieli tomebi dasavletshi da samudamod sheerivnen latinta modgmas.
baskebi gadaurchnen agretve evstgutebisa da arabebis lashqrobebs da faqtobrivi damoukidebloba sheinarchunes ulmobel da utanasworo brdzolashi.“ (sh. dzidzguri)
espaneli istorikosi l.perikot garsia wers:
,,ertaderti ena, winaistoriidan gadarchenili, sakvirveleba, espanets rom ebodza neolitis, da shesadzloa paleolitis mier…ra enaa es ena? aravitar dzalas ar sheudzlia evropashi XX saukunis adamniani gadaisrolos,vtqvat, 5 da 10 atasi wlis winare xanashi, daubrunos mas im droindeli realobis shegrdzneba! sakmarisia mxolod movusminot bask glexebs espanetshi, roca isini mgerian taviant enaze romelime saxalxo dgesaswaulis dros“
mecniarebashi dgemde didi davis sagania baskebis tavdapirveli samshoblosa da mati etnikuri warmoshobis sakitxi. mecnierta nawili fiqrobs rom baskebi chrdiloet afrikidan mosuli xalxia,asvee iyvnen iseti mkvlevarebi romlebis baskebs samxret amerikidan mosul xalxad miichnevda, tumca am orma versiam dgemde ver moipova gavrcelebis areali.
zemot agnishnuli versiebisgan gansxvavebit yvelaze didi gavrcelebis areali hpova baskebis kavkasiidan wasvlis teoriam,kerdzod ki kavkasiis iberebisa da dasavletis iberebis natesaobam.
plinisus umcrosi werda : ,,espanetis iberebi warmoshobit aziis iberiidan arian“ frangi a. bodrimoni wignshi “baskebis istoria”, romelic 145 wlis winat gamouciat parizshi, askvnis, rom iberielebi pireneis naxevarkundzulze movidnen kavkasiis iberiidan – saqartvelodan da taviant qveyanas im qveynis saxeli daarqves (iberia), saidanac movidneno.
saqartvelos shesaxeb jozef smitis statiashi natqvamia, rom shesadzlebelia baskuric enatesavebodes qartuls. dasashvebia baskebi etnikuradac “kavkasiuri” warmomavlobisa iyvnen. tu gavixsenebt, rom romaelebi saqartvelosa da espanetsac iberias edzaxdnen, safiqrebelia, es saerto warmoshobas miutitebdes.
baskologi adolf dornigi tavis wignshi ,,iberebi da euskarebi da iberiuli civilizaciis misia winaistoriul epoqashi“, rodesac baskebis sadaurobis sakitxs ixilavs, yuradgebas amaxvilebs saqartvelos istoriul adgilebze ,,doskuria“_ze anu ,,isgaur“_ze romlebic warmoadgenen shavi zgvis navsadgurebs da saidanac a. dorningis azrit,iberiul tomta erti nawili dasavletisken wavida. a.dorningi wers : patara navsadguri sofel isgaurshi,romelic amjamad kolxetis napirze mdebareobs, udzveles droshi centralur aziastan damakavshirebeli ert_erti yvelaze mnishvnelovani da cnobili savachro punqti iyo“.
statiashi “aqvt tu ara saerto warmoshoba baskur da qartul enebs?” doqtori aranegi wers: “ar sheidzleba yuradgeba ar miiqcios im faqtma, rom mravali qartuli gvari zusti aslia baskurisa, an piriqit. magalitad: eristavi, lolua, nodia, agretve mravalricxovani gvari, romelta daboloebaa “uri”: xubuluri, inauri, ochiauri, wiklauri da sxva… did interess iwveven toponimikis monacemebi. qartuli daba soflebis saxelwodebani gali, lentexi, xashuri, gori, mestia da bevri sxva titqos basketis rukidan augiato, an piriqit, qartulidan baskurshi gadautaniato…”
viliaslada tavis romanshi ,,amala“ miutitebs basketis an saertod, pireneis naxevarkundzulis mtebis mdinareebisa da dasaxlebuli punqtebis analogiur saxelwodebaze kavkasiis iberiashi. kidev erti baskologi m.fabri wers: ,,aziidan pirineis naxevarkundzulze mosuli iberebi gamoeyvnen kavkasiis iberebs“
saintereso cnobaa daculi frangi avtoris filip veirenis wignshi “baskebi”, romelic gamovida 1957 wels:
“lingvistebi baskur da kavkasiis dgevandel cocxal enebs shoris saertos pouloben, kerdzod, fonetikashi, sityvebis dzirebshi da gramatikul sufiqsebshi. mteli rigi specialistebisatvis, rogoric arian prof. r. lafoni da karl bouda, arsebobs saerto euskaro-kavkasiurs shoris, romlis ert-erti shto aris baskuri“. aseve am mosazrebas iziarebdnen qartveli enatmecnierebi. qartvelologia agiarebs, rom baskebi qartvelebis monatesave xalxia, xolo baskuri ena miekutvneba iberiul-kavkasiuri enebis ojaxs (akad. arn. chiqobava).
niko maris hipotezis mixedvit iberielebi (baskebis winaprebi) saqartvelodan arian wasuli. mati migracia dasavletit navaraudevia ori gzit: erti – zgvaze samxretit, mcire aziisa da xmeltashua zgvis kundzulebis mimartulebit, meore – chrdiloetit materikze, shavi zgvis chrdilo sanapiroebze da evropis samxretit..
baskta da qartvelta istoriis kvleva ar dawyebula saqartveloshi am bolo 100 wlis mandzilze, bevrad adre, jer kidev X saukunis saxelgantqmul mwignobars ioane mtawmindels, gamochenili qartveli literatoris giorgi mtawmindelis cnobit (nagulisxmebia “ioanes da eqvtimes” cxovreba, romelic 1042-44 wlebshia dawerili – g.m.), eqspedicia mouwyvia espanetshi gasamgzavreblad, rata moenaxulebina qartvelta natesavni: “ganizraxa netarman mamaman chuenman iovane, raita agigos dze tvisi da ravdennime mowafeni da ivltodis spaniad… rametu asmioda, vitarmed qartvelni aramciredni natesavni da erni mkvidr arian mun. da amis pirisatvis warvida vidre avidosamde, raita mier povos navi, kerdzota spaniisata mimavali, da warvides mun…”
miuxedavad zemot moyvanili uamravi mosazrebisa da istoriuli faqtisa mecnierebi mainc didxans ver shejerdebian imaze arian tu ara baskebi da kavkasiis iberebi erti etnikuri warmomavlobis xalxi.
ავატარი
Gaucho ავტორი
#2
shemdeg miwas shercha erti cremli,
ase gachnda iq basketi chemi.
aleko shengelia
chven da baskebi...
qartvelebisa da baskebis natesaobis problema didi xania ainteresebs mecnierebas, qartvel sazogadoebriobas.
"oci saukunea kacobriobis istoriashi trialebs azri pireneis naxevarkundzulis mkvidrta da qartvelta etnikur lingvisturi mimartebis taobaze. am sakitxze mosazrebebi aqvt gamotqmuli antikuri xanis avtorebs, evropis mecnierebsa da sabchota mkvlevarebs. es problema idga dzvel saqartveloshic da, rogorc chans, imdroindel mowinave mogvaweebs nabijebic gadaudgamt "evropel qartvelebtan" kavshir-urtiertobis dasamyareblad", - wers akademikosi shota dzidziguri.
1965 wels gazet "izvestiis" yovelkvireul damatebashi ("nedelia"😉 sportulma jurnalistma da mweralma, araerti saintereso narkvevisa da memuaris avtorma aleqsandre kiknadzem gamoaqveyna statia "baskebi. saidan arian isini?" da "simgera baskze". man sazogadoebriv samsjavros isev daubruna, cnobili sabchota mecnier-agmosavletmcodnis, istoriul mecnierebata doqtoris, profesor m. korostovcevis sityvebit rom vtqvat, es "daumsaxureblad daviwyebuli" problema.
rogorc mosalodneli iyo, statiam didi gamoxmaureba pova. "nedelia" ramdenime xnis shemdeg isev daubrunda agnishnul temas. am publikaciastan dakavshirebit espanetis proletariatis ert-erti xelmdzgvaneli dolores ibaruri werda a. kiknadzes: qartvel lingvistebs, istorikosebsa da etnografebs, romlebic baskebisa da qartvelebis natesaobis problemebze mushaoben, gulwrfelad vusurveb warmatebebs mat metad saintereso da ketilshobilur saqmianobashi".
shemdgom qartul periodul gamocemebshi chanaxatebis, shtabechdilebebis, mogonebebis saxit kvlav gamoqveynda "chven da baskebi", xolo gamomcemloba "nakadulma" mkitxvelebs shestavaza qartvelta rdzlis, baski mandilosnis martina mintegi bilbaos wigni "chemi basketi".
saintereso masalebi gamoqveynda jurnalebshi "texnika - molodeji" (N 6, 1975 w.) da "nauka i jizn" (N 8, 1975 w.)
akad. sh. dzidziguri wers, rom X saukunis saxelgantqmul mwignobars ioane mtawmindels, gamochenili qartveli literatoris giorgi mtawmindelis cnobit (nagulisxmebia "ioanes da eqvtimes" cxovreba, romelic 1042-44 wlebshia dawerili, - g.m.), eqspedicia mouwyvia espanetshi gasamgzavreblad, rata moenaxulebina qartvelta natesavni: "ganizraxa netarman mamaman chuenman iovane, raita agigos dze tvisi da ravdennime mowafeni da ivltodis spaniad... rametu asmioda, vitarmed qartvelni aramciredni natesavni da erni mkvidr arian mun. da amis pirisatvis warvida vidre avidosamde, raita mier povos navi, kerdzota spaniisata mimavali, da warvides mun..."
ავატარი
Gaucho ავტორი
#3
doc. r. siradze shenishnavs, rom "martalia warumatebeli, magram esaa ertaderti chventvis cnobili cda dzvel saqartveloshi espanetis iberebtan dakavshirebisa"* (*r. siradze. "espanetis qartvelta" udzvelesi moxsenieba qartul mwerlobashi da misi mnishvneloba (ramdenime shenishvna)". jurnali "mnatobi", N 3, 1971 w.)
me-17 saukunis frangi mogzauri shardeni saqartveloshi yofnisas nadimze miuwveviat mefestan. "gamomshvidobebisas, - wers shardeni, - man mkitxa, rogor brdzandebao chemi natesavi, espanetis mefe, da dzvirfasi qvebit mortuli tasit shesva misi sadgegrdzelo. man moisurva kapucinebsa da mec am mdidrul sasmisit shegvesva es sadgegrdzelo.** (**jan shardenis mogzauroba espanetsa da agmosavletis sxva qveynebshi, tb., 1975w., gv. 349.) tavis mxriv jan shardeni dasdzens, evropashi es ambavi mec xshirad msmeniao. "...didxans vifiqre imis shesaxeb, tu ranairad unda yofiliyo mtavari espanetis mefis natesavi da mivxvdi, rom es mravali avtoris azrs etanxmeboda. espanelebi warmoshobit iberielebi arian"*** (***iqve.)
XVIII saukunis tvalsachino mogvawe da mwerali t. gabashvili samogzauro janris txzulebashi "mimosvla" wers: "...vkitxevdi evgenios. xolo igi gangvimartebda, vitarmed aris dzvelta werilta shina mdebared, vitarmed qartvelni mosrulan shpaniad da damkvidrebulan, da uwodes mefesa shpaniisasa qartveli; da kvalad shpanielni warsrulan saqartvelota shina da mun damkvidrebulan, amistvis qartvelta da shpanielta urtiertars saxeli enacvlebian"* (*t. gabashvili mimosvla, 1956 w., gv. 55).
akad. n. marma samecniero mivlinebit karga xani dahyo safrangetis baskebshi da 1927 wels kavkasiis istoriul-arqeologiuri institutis V tomshi gamoaqveyna cnobili nashromi "Из Пиринейской Гурии".
"ganmacvifra saqartvelostan msgavsebam: yvelaferi magonebda saqartvelos, kerdzod, gurias. sachmlis keteba chveneburad ician,** ((**prof. i. tabagua, romelic iyo safrangetis basketshi, tavis ert-ert statiashi wers, rom baskebis saxlebshi farto keriaa, romelic qartuls mogvagonebs. cecxlis tavze qvabi chamokidebulia grdzel jachvze. baskurad mas ewodeba "laca", megrulad - "larcha". svanurad - "naca". (ix. i. tabagua, baskebtan, "ciskari", 1963, N 8.)
basketshi gvxvdeba kafe-restornebi, warwerit "guria", rac qartvelis yuradgebas iqcevs. tumca am saxelwodebas araferi aqvs saerto chvens guriastan ("guria" baskurad nishnavs: "chventan"😉.
prof. ir. miqeladze mogvitxrobs, rom baionis "etnografiul muzeumshi cota ram saerto rodi igrdznoba guriisa da acharis soflis yofastan: daaxloebit igive akvani, shuacecxli, uremi, samto marxili, saojaxo danishnulebis mravali sagani da sxva mowyobiloba... baskebis cekvam dzalian mogvagona chveneburi, gansakutrebit xorumi" (gaz. "tbilisi", 19.02.73 w.).
martina mintegi bilbao wignshi "chemi basketi" miutitebs, rom sadils baski ugvinod ar miirtmevs, saxarjod txeli gvino aqvs, gurul izabelas chamogavs. kerdzebshi bevri pilpili da mwvanili iciano.)) mixra-moxra qartveliseburia,*** ((***baskoniis qalaq san-sebastianoshi gamartul msoflio kinofestivalis monawilem, respublikis damsaxurebulma artistma sofiko chiaurelma tqva, rom festivalis dgeebshi akvirdeboda baskebs da "saertod didi msgavseba davinaxe garegnobashi, saqcielshi, temperamentshi. isinic chvensavit gulgia, mosiyvarule, gultbili, stumartmoyvare xalxia" (gaz. "ax. komunisti", 19.08.72 w.)) simgerebic qartul motivebs sheicaven, - ambobs n. mari.
sheadaret erti adgili "chemi basketidan":
"shvidkacas gaxsenebam da gvinom simgeris xasiatze daayena iniaki, sivestre da xose. samxmiani baskuri simgera wamoiwyes, bevri ram nacnobi momesma mat simgerebshi. gansakutrebit erti matgani dzalian hgavda gurul simgeras:
samni dzmani gurulebi
mushaobdnen yanasa..."
vfiqrobt, dzalze sagulisxmoa baski xalxis saamayo shvilis dolores ibaruris gancxadeba ert-ert saubarshi:
- zogjer vfiqrob, tu rogor shexvdebodnen basketshi da, saertod, espanetshi qartuli simgerisa da cekvis ansambls... icit, ra warmateba eqneboda mas?
saocrad saintereso eqsperimenti chautarebia a. kiknadzes: "calke furclebze amovwere dzveli wignebidan agebuli baskebis daxasiateba, - wers igi, - amonawerebi mogvitxrobdnen baskebis zne-chveulebebs, gvinis dayenebis did unars, misi dalevis aranakleb xelovnebas, baskebis sufris rituals.
shemdeg es amonawerebi wavukitxe saqartveloshi cnobil sam adamians - istorikoss, mweralsa da jurnalists, ogond ar mitqvams, rom laparakia baskebze. samive darwmunebuli iyo, rom es qartvelebis daxasiatebaa, da gaocdnen, aseti agweriloba adre ratom ar gvsmeniao".
jurnalisti a. kiknadze tavis zemoxsenebul statiashi xazgasmit agnishnavs burtis kultze baskoniashi* ((*burtis tamashi basketshi dgesac dzalze popularulia. rom araferi vtqvat langarasa da regeiros brwyinvale gundis shesaxeb, espanetis 1971 wlis nakrebshi sami baski gamodioda bilbaos "atletikidan" - mekare xose iribari, naxevarmcveli antonio ariete, tavdamsxmeli fidel uriarte.
raki sityva baskur fexburtzea, mogagonebt ert sakmaod ucnaur, magram udavod saintereso detals ingliseli jurnalistis norman katleris werilidan: bilbaos "atletikshi", baskoniis am udzlieres gundis shemadgenlobashi, 1915 wlidan dgemde turme ar utamashia fexburtels, romelic basketshi ar dabadebula (yovelkvireuli damateba "futboli", N 37, 1973 w.)) da iqve mohyavs nawyveti niko maris nashromidan:
"burti" - es wminda sagania; burtis tamashi kultis gadmonashtia, rogoric unda iyos tamashis teqnika, iqneba es motamashis winashe sagangebod agmartuli magali kedeli, rogorc baskebs aqvt. an mebrdzolebi ertmanets ejibrebian burtis bolomde gatanashi. amastan, migwevas agvirgvineben gamarjvebis yijinit "LELO", rac sakutriv, gvtaebis saxeli unda iyos, gavkadnierdebi da vityvi, swored im gvtaebisa, romelmac tavisi saxeli lelo dagvitova baskuri eposis ert-ert shemonaxul fragmentshi: es fragmenti romis imperator oqtavianestan brdzolis shesaxeb iwyeba swored am otxtaepovani leqsit "lelo! il lelo!" da a.sh. ...yovelive es gansakutrebit unda gvaxsovdes, roca laparakia iset qveyanaze - baskoniaze, sadac burtis tamashi - "gvtaebrivi tamashi" ukvdav kultad aris gadaqceuli da odesgac tvit baskebis burtis tamashi iyo".
"chveni da baskebis" problemis gashuqebisas azrta sxvadasxvaobaa sadaurobis, urtiertmimartebis sakitxshic. es sxvadasxvaoba tavidanve dahyolia am problemas, rac natlad chans meore saukunis berdzeni istorikosis apianes daskvnashiac: "iberebs, romlebic aziashi arian, zogi miichnevs evropeli iberebis winaprebad, zogi moaxalsheneebad, sxvebi ki mxolod tanamosaxleebad".
ავატარი
Gaucho ავტორი
#4
sokrate werda:
"evqsinis pontostan (shav zgvastan) mcxovrebi es iberielebi gamosuli arian im iberieltagan, romlebic espanetshi imyofebian". pirvel saukuneshi mcxovrebi varoni fiqrobda, titqos pirineeli iberielebi saqartvelodan arian gadasaxlebuli dasavletshi. amave azris yofila bizantieli mwerali maqsime agmsarebelic.
XVI saukunis germaneli diplomatiuri mogvawe s. shvaigeri (1551-1622 w.) fiqrobda, rom qartvelebi espanetidan gadasaxldnen saqartveloshi. 1606 wels niurnbergshi gamoqveynebul wignshi "axali chanawerebi mogzaurobisa germaniidan konstantinopolsa da ierusalimamde" shvaigeri gamotvams mosazrebas, rom qartvelta saxelwodeba espanetis mdinare iberodan (ebrodan) warmodgebao; rom qartvelebi oditganve am mdinaris napiras binadrobdnen, xolo shemdgom, roca gamravldnen, saqartveloshi gadasaxldnen.* ((*iseti versiac gamochnda, marto saqartveloshi ki ara, titqosda, britanetis kundzulebzedac wasuliyvnen espanetis iberiidan.
ingliseli istorikosi a. mortoni tavis kapitalur nashromshi "inglisis istoria" (1948 w. londoni) axsenebs iberielebs, rogorc didi britanetis kundzulebis pirvel mercxlebs da agnishnavs, rom isini movidnen espanetis iberiidan jer kidev mesame ataswleulshi chvens weltaagricxvamde (l. baxtrioneli, inglisuri iveriada, gaz. "soflis cxovreba", 1975 w.)) amastan ertad, shvaigeri arc sxvata mosazrebas uvlis gverds imis shesaxeb, rom titqos espanelebic iberielebisgan arian warmoshobili (gaz. "tbilisi", 3.04.73, sh. revishvili).
frangi a. bodrimoni wignshi "baskebis istoria", romelic 100 wlis winat gamouciat parizshi, askvnis, rom iberielebi pireneis naxevarkundzulze movidnen kavkasiis iberiidan - saqartvelodan da taviant qveyanas im qveynis saxeli daarqves (iberia), saidanac movidneno.
niko maris hipotezis mixedvit iberielebi (baskebis winaprebi) saqartvelodan arian wasuli. mati migracia dasavletit navaraudevia ori gzit:
erti - zgvaze samxretit, mcire aziisa da xmeltashua zgvis kundzulebis mimartulebit, meore - chrdiloetit materikze, shavi zgvis chrdilo sanapiroebze da evropis samxretit..
sh. dzidziguri xazgasmit miutitebs, "sabchota qartvelologia agiarebs, rom baskebi qartvelebis monatesave xalxia, xolo baskuri ena miekutvneba iberiul-kavkasiuri enebis ojaxs (akad. arn. chiqobava). es tvalsazrisi shesulia rogorc saqartvelos istoriis, ise enatmecnierebis saxelmdzgvaneloebshi".
fonetikuri shepirispirebebisa da sintaqsuri shexvedrebis garda, dgemde dadasturebuli yofila baskur-qartulis ormocamde morfologiuri shexvedra da samasamde leqsikuri msgavseba.
gazet "axalgazrda komunistis" furclebze 1974 wels gamoqveynda pedagog l. tavdumadzis mier inglisuridan targmnili baskuri zgapari "cru" 1879 wels londonshi gamocemul wignidan "baskuri legendebi". publikaciis avtori doc. g. chelidze komentarebshi shenishnavda, rom "am zgaparshi qartveli mkitxvelisatvis bevri ramaa nacnobi: usaqmuri personajis saxlidan gagdeba, mojamagired dadgoma, ukmayofilebis gamotqmisas - dasja, avsulebtan gajibreba, sanadzleo, moxerxebuloba... gvaqvs am zgapris meore variantic, sadac gadmocemulia vajis shvidtavian gveleshaptan brdzolis surati, mefis asulis daxsna".
1966 wlis shemodgomaze, pirvelad tbilisis universitetshi (da saertod, chveni qveynis universitetebshi) chatarda leqciebis cikli baskebisa da baskuri enis shesaxeb.
leqciebs kitxulobda gamochenili frangi mecnieri, baskolog-qartvelologi (im droisatvis am orive dargis ertaderti specialisti), bordos universitetis profesori rene lafoni.* (*gazet "literaturuli saqartvelos" 1972 wlis 28 ivlisis nomershi daistamba i. tabaguas mimoxilviti xasiatis werili, romelshic natqvamia: - "parizshi gamovida samecniero jurnali "bedi qartlisa, reviu de qartveloloji"-s morigi nomeri. am nomershi gaertianebulia ori tomi - XXIX da XXX tomebi (redaqtori prof. k. salia, gamomcemeli nino salia, mdivani - g. gogolashvili). rene lafoni statiashi "baskuri da kavkasiuri enebis shedarebisatvis" idzleva kavkasiur enebtan baskuris kavshiris metad saintereso magalitebs. rene lafonis es mesame statiaa am sakitxze".
rene lafoni 75 wlis asakshi gardaicvala 1974 wlis tebervalshi)).
am girsshesanishnav faqttan dakavshirebit, akad. arn. chiqobava gazet "komunistis" furclebze werda:
"baskuri ena titqmis ori atasi wlis ganmavlobashi moqceulia indo-evropul enata garemocvashi espanetsa da safrangetshi, magram igi mkvetrad gansxvavdeba indo-evropul enatagan arsebiti momentebis, mixedvit: sityvis (saxelis, gansakutrebit ki zmnis) agebulebis da shesabamisad - winadadebis struqturis mixedvit.
da ai, swored am momentebis mixedvitaa, rom sheinishneba gasaocari damtxvevebi iberiul-kavkasiur enebtan"* ((*saqartvelos ssr mecnierebata akademiis k. kekelidzis saxelobis xelnawerta institutma italiidan 1972 wlis dasawyisshi miigo otxtomiani wigni - "agmosavluri civilizacia" (redaqtori juzepe tuchi).
saqartvelos shesaxeb jozef smitis statiashi natqvamia, rom shesadzlebelia baskuric enatesavebodes qartuls. dasashvebia baskebi etnikuradac "kavkasiuri" warmomavlobisa iyvnen. tu gavixsenebt, rom romaelebi saqartvelosa da espanetsac iberias edzaxdnen, safiqrebelia, es saerto warmoshobas miutitebdes. (gaz. "literaturuli saqartvelo", 14.04.72)).
martina mintegi bilbao wignshi "chemi basketi" miutitebs, rom tandebuli baskurshi, rogorc qartulshi, sityvis bolosaa; rom maxvili baskurshi ar igrdznoba da gramatikuli sqesic ar arsebobso.
bilbaos funikuliori gadahyurebs tavs. "chemi basketis" avtori wers: "rodesac burusian amindshi atlantis okeanidan dadzruli grublebi tavze tyviasavit daawvebian xolme, archanda* (*funikuliori) namdvilad ar chans".
bilbaos ert-ert sauketeso sastumro-restorans iberia hqviao, wers martina mintegi bilbao.
"baskebi garegnobit dzalian hgvanan qartvelebs, - ganagrdzobs igi, - mec saqartveloshi qartvel qalshi ver marcheven. baski ficxi da mousvenaria".
gamochenili qartveli medikos-mecnieris prof. nikoloz maxviladzis cxovrebis erti saintereso epizodi gauziara mkitxvelt ramdenime wlis win mecnierebis damsaxurebulma mogvawem prof. a. gzirishvilma.
prof. n. maxviladze 1928 wels mivlinebuli iyo espanetshi, tropikul sneulebata shesaswavlad da kvalifikaciis asamagleblad.
"sasadiloshi shevedi da calke magidas mivujeqi... chem win otxi shavgremani vajkaci ijda. shevamchnie, chemze laparakobdnen da miyurebdnen. ertma matganma moibodisha, gverdit momijda da damiwyo saubari espanurad. me germanulad vupasuxe. chemda sasixarulod man es ena icoda.
ori-sami sityvis shemdeg mtxova mat magidaze amxanagebtan ertad mesadila... chvensavit rigrigad svamen sadgegrdzelos. isini maswavleblebi iyvnen da mitxres: "chveni ufrosi winapari iberieli xarto".
1970 wlis 8 agvistos sharantis departamentis qalaq konfolanshi sazeimod gaixsna folkloris me-13 saertashoriso festivali, romelshic msoflios 17 qveynis mxatvruli koleqtivi monawileobda. mat shoris rustavis tvitmoqmedi vokalur-qoreografiuli ansambli "salxino".
festivalze "salxinos" gamosvlas win udzgoda mogzauroba safrangetis mtel rig departamentebshi. gamovida "salxino" safrangetis basketshiac, sadac mcxovreblebma uagresad gultbili shexvedra mouwyes qartvel msaxiobebs.
safrangetshi gatarebul dgeta shtabechdilebebze saubarshi ansamblis mxatvrulma xelmdzgvanelma r. morchiladzem tqva:
"isini ara mxolod garegnulad hgvanan qartvelebs, aramed zogierts gvaric ki chveneburi aqvs, magalitad, meunargia, loria..."
ramdenime wlis winat gazet "tbilisis" furclebze" tavis espanur shtabechdilebebze mkitxvelebs esaubra mwerali rodam chachanidze. gibraltaridan, siera-karboneras mtebs iqit, "kldeta ubeshi sheyujuli sofeli lentexi", iqve gverdit - al-iberia, navsadgurshi espaneli shexvedria, gvarad ... bokeria. chventan narsiebic ariano, "chemi gvaric sakmaod gavrcelebuliao", - utqvams espanel bokerias.
adre ukve moxsenebul saubarshi sofiko chiaurels utqvams, rom san-sebastianis maxloblad gzaze unaxavs mdinare algeti da sofeli algeti. saocari grdznoba dameuflao, daumatebia msaxiob qals.
espanetis kortesebis deputati, baskta qveynis megobarta sazogadoebis tavmjdomare, sabchota kavshirisadmi simpatiebit cnobili doqtori manuel de aranegi, romelsac rogorc saparlamenttashoriso kavshiris wevrs aqtiuri monawileoba miugia mshvidobisa da ushishroebisatvis helsinkshi gamartul sruliad evropis tatbiris momzadebashi, moskoveli megobrebisa da gansakutrebit chveni tanamemamulis a. kiknadzis meshveobit (igi jer mimowerit, shemdeg ki piradad gaecno espanel mkvlevars) aqtiurad chaeba baskta da qartvelta natesaobis problemuri sakitxebis sheswavla-gashuqebis ferxulshi.
manuel de aranegim targmna da gamosacemad moamzada sh. dzidziguris wigni "qartuli ena", moawyo konferencia temaze "iberebi da baskebi".
statiashi "aqvt tu ara saerto warmoshoba baskur da qartul enebs?" doqtori aranegi wers: "ar sheidzleba yuradgeba ar miiqcios im faqtma, rom mravali qartuli gvari zusti aslia baskurisa, an piriqit. magalitad: eristavi, lolua, nodia, agretve mravalricxovani gvari, romelta daboloebaa "uri": xubuluri, inauri, ochiauri, wiklauri da sxva... did interess iwveven toponimikis monacemebi. qartuli daba soflebis saxelwodebani gali, lentexi, xashuri, gori, mestia da bevri sxva titqos basketis rukidan augiato, an piriqit, qartulidan baskurshi gadautaniato..."* (*gaz. "komunisti", 15.02.75 w.)
ავატარი
Gaucho ავტორი
#5
saintereso cnoba amovikitxet praqtikuli eqimebisa da mecnier-mushaktatvis gankutvnil n. sokolovis wignshi "Наследственные болезни человека"** (**Изд .„ Медицина“, Москва 1965 г)
wignshi agnishnulia, rom chvens droshi gamokvleulia yoveli eris adamianta sisxli da rom am mxriv surati ertob chrelia, radgan sxvadasxva xalxsa da dedamiwis sxvadasxva geografiul zonashi sisxlis jgufebi sxvadasxvagvarad aris ganawilebuli. da aq saintereso is aris, rom baskebsa da dasavlet saqartveloshi sisxlis ertgvarovani jgufebis arsebobaze msjeloba avtors ert abzacshi aqvs moqceuli. "У басков – древнейшего коренного населения Пиренеев – отмечается исключительно высокая частота группы крови О. Очень низкое распространение группи крови В и высокое группы крови О обнаруживается в Западной Грузии“* (*Н. Соколов, „Наследственные болезни человека“, стр.99).
werilshi "sityva baskebze"** (**gaz. "komunisti", 15.02.75 w.) a. kiknadze mogvitxrobs genetikis dargshi cnobili sabchota seleqcioneris akademikosis n. vavilovis dakvirvebebze.
mcenareta kulturebis msoflio kerebis dziebashi mecniers samoci qveyana shemouvlia da chrdiloet espanetshi upovia puris iseti saxeoba, rac mxolod saqartveloshi iyo cnobili da sxvagan arsad.
aseve misi yuradgeba miuqcevia patara joxebs, romeltac tavtavebis gadasatanad iyenebdnen, mosavlis mowevis aseti xerxi ki shemdeg dasavlet saqartveloshi daba lechxumshi unaxavs.
"amrigad, - wers mecnieri, - agronomiulad da botanikurad moxerxda gansacvifrebeli kavshiris dadgena chrdiloet espanetsa da saqartvelos shoris".
sxvadasxva monacemis gaanalizebis shedegad akad. vavilovi daaskvnis, rom "chrdiloet espanetis xalxebi genetikurad shekavshirebulan ertian ojaxshi... tanamedrove kavkasiis xalxebtan".
franguli jurnalis "frans-urss magazinis" furclebze (1973 wlis seqtemberi, N 60) gamoqveynda prof. i. tabaguas werili "baskebi - saqartvelodan movidnen?"
werilis daskvnit nawilshi avtors mohyavs citati frangi avtoris filip veirenis wignidan "baskebi", romelic gamovida 1957 wels:
"lingvistebi baskur da kavkasiis dgevandel cocxal enebs shoris saertos pouloben, kerdzod, fonetikashi, sityvebis dzirebshi da gramatikul sufiqsebshi. mteli rigi specialistebisatvis, rogoric arian prof. r. lafoni da karl bouda, arsebobs saerto euskaro-kavkasiurs shoris, romlis ert-erti shto aris baskuri. mati azrit, baskebi pireneis naxevarkundzulze movidnen aziidan, neolitis xanashi. agvnishnavt, rom es azri amjamad metad gavrcelebulia, tumca sayoveltaod agiarebuli jer ar aris".
es mokle saubari gvsurs davasrulot akad. sh. dzidziguris sityvebit: "atasi wlis winandeli im qartveli mogvawis ocnebas, romelic "iltvoda spaniad rametu asmioda, vitarmed qartvelni aramciredni natesavni da erni mkvidr arian", rata sheeswavla mati tavgadasavali, realuri xorcshesxma sheidzleba egirsos dges, sabchota qartvelologiis umagalito agmavlobis epoqashi".
giorgi maxaradzis wignidan „ardaviwyeba moyvrisa“ (tb. 1976)

მსგავსი თემები